Lang pou tout bon Asiré pa pétet Kréyol mofwazé pou tounen lang filanmizi tan-an koulé. Sé pa an fwansé ki ka bwété mé dé lang ki ni an model maché ki ta-yo fondas pou li épi matjé kréyol , fòs lespri ki pa ka sanm kalté manman-lang rasin. I ni anpil liv ki matjé adan kréyol, lékol pou aprann bokanté an kréyol djok.
Listwè-nou, jenn é plen lariches
-
21ème siècle
Création du C.A.P.E.S créole 9 février 2001
-
17ème siècle
Le créole est le parler principal des habitants de Guyane et des îles des Antilles sous autorité française
-
18ème siècle
Premières parutions de textes, contes, proclamations...
Twa bagay ou pou sav
Kréyol ka mawot Piti-a-piti jénérasion ka pasé, ki manman ki papa pa ka ba yich-yo nannan kréyol pou manjé. Eksprésion antan-lontan ka chapé, mo nef pasé fwansé douvan kréyol ka wè jou é an menm balan-an moun kréyol pa ka matjé lang kréyol la.
Kréyol sé zouti ba jòdi épi dèmen Sé pa matjoukann selman, mè an limiè kréyol pé sèvi pòté klèté ba :
- lédikasion : pou ba balan tjanmay kon gran moun ki anlè koté
- lékonomi : an motè nef ba tout travay ki ké wè jou
- lapolitik : lang kréyol pou palantjé épi dot péyi adan lawonn lakarayib
- lakilti : pou lidentité-nou lévé, é nou wè douvan adan listwa
Davwa Kréyol sé mizik, ti-bwa tjè-nou an, fok yo bat pou nou viv.
Fondas pou li épi matjé kréyol
Yonn-dé larel pou démaré, sòti fwansé rivé kréyol
Lalfabé
I ni let ka mawot adan lalfabè kréyol, Q épi X.
5 gran larel pou suiv
mòso teks sòti - llkm.org
-
An son , an fidji (sin)
An son pé matjé an sel manniè. I ni yonn-dé son ki pa adan larel-tala.
Voyelles Son api Signe fwansé Signe kréyol Egzanp fwansé Egzanp kréyol a a, à, â a, à pâte malfini, mabouya ä am, an, aon, ean, em, en an membre jannjolé, yanm a+n ane, âne, anne, eanne àn canne Jàn, békàn -
Tout let an travay, pa ni let fenyan. Pies let anba fey, yo tout la ka sonnen. I ni yonn-dé let ki pa adan larel-tala.
-
Pou labitid, sa ou ka tann sé sa ou ka matjé
-
Silab
Tout mo ka chiktayé an silab. Adan kréyol-la, konprann zafè dékatman silab ka sèvi pou sav koumanniè matjé son : [a] « Jeanne » adan fwansé ka matjé « Jàn » adan kréyol, pa « Jan » (Jean en français); « ye » [j], ba kréyol matinitjé an mitan an silab son [j] ka matjé épi sign « i » kon « chien » adan kréyol.
-
Aksan
Kréyol matinitjé oben gwadloupéyen ka sèvi dé aksan selman : aksan grav (`) épi aksan aigu (´).
` ´- à
- â
- è
- é
- ê
- ò
- ó
- ô
- ù
- ú
- û
- ì
- í
- î
- Vwayèl épi aksan grav oben aigu
- Lòt fidji (surtou fwansé)